Sık Görülen Böbrek Hastalıkları Nelerdir?

Böbreklerin temel görevi vücuda giren bazı zararlı ve atık maddeleri (üre, kreatinin gibi) süzmektir. Bu maddeler idrar yoluyla vücut dışına atılır. Vücudun diğer tüm organları gibi böbrekler de birçok farklı hastalıkla mücadele etmek durumunda kalabilir. Bunlardan bazılarına göz atalım. Tedavileri hakkında bilgi verelim.

Böbrek Taşı

Böbrek taşı ürolojik hastalıklar içinde belki de en yaygın olanıdır. Böbrek taşları, böbreğin içinde olabileceği gibi böbrekten kendiliğinden çıkmasına karşın hacmi nedeniyle idrar yolundan kendiliğinden düşememiş ve idrar yolunda takılıp kalmış şekilde de görülebilir. Zira büyüklüğü 6 mm’den küçük taşlar büyük oranda kendi kendine vücuttan çıkabilirken, daha büyük taşlarda bu ihtimal çok daha düşüktür.  Günümüzde böbrek taşlarının tedavisinde birçok farklı yöntem mevcuttur. Bu uygulamalardan hangisinin tercih edileceğine taşın büyüklüğüne ve konumuna göre karar verilir. Günümüzde böbrek taşı ameliyatlarının büyük bir kısmında hastaya herhangi bir kesi yapılmaz.

• ESWL’de herhangi bir girişimsel müdahale söz konusu değildir. Taş vücut dışından verilen ses dalgalarıyla kırılmaya çalışılır. Taşın kırıldıktan sonra kendi kendine vücuttan dışarı çıkması amaçlanır. Daha çok 2 cm’e kadarki taşlarda düşünülür.
• Üretereskopi de ise idrar deliğinden taşa ulaşılır, taş kırılır, büyük parçalar işlem sırasında dışarı çıkarılır, küçük toz halindeki taşlar kendiliğinden vücuttan çıkar. Hem böbrek içindeki hem de idrar yolundaki taşlara bu yöntemle müdahale edilebilir. Rigid ve flexible (RIRS) olmak üzere iki tip üreteskop vardır. Böbrek içindeki taşlara ulaşmak için flexible cihazın kullanılması gerekir.
• PNL: Böbrek taşı ameliyatıdır. 2 cm’den büyük taşlar için yaygın olarak başvurulan yöntemdir. 1 cm’lik küçük bir kesiden içeri girilerek taş kırılır ve vücut dışına çıkarılır.
• Günümüzde vücutta küçükte olsa kesi açarak yapılan ameliyat tipi PNL’dir. Özellikle büyük taşlarda tercih edilir. Hastanın yan bölgesinde yaklaşık 1 cm’lik bir kesi açılır. Buradan cerrahi enstrümanlar yardımıyla böbrek taşına ulaşılır. Taş kırılarak parçalar halinde vücut dışına çıkarılır.

Böbrek Kanseri

Ürolojik kanserlerden biridir. Böbrek kanserlerinin çok büyük bir kısmı böbrekle sınırlıdır ve RCC tipindedir. Tedavi, tümörün cerrahi yolla çıkarılmasıdır. Burada iki alternatif mevcuttur; tüm böbrek tümörle birlikte çıkarılır (radikal nefrektomi) ya da sadece tümör çıkarılıp hastanın böbreği kendisinde bırakılır (parsiyel nefrektomi). Hastaya hangi ameliyatın uygulanacağına böbrekteki tümörün büyüklüğü ve konumuna göre karar verilir. Biz kliniğimizde böbreğin fonksiyonlarını mümkün olduğunca koruyabilmek için uygun hastalarda parsiyel nefrektomiyi önceliyoruz.

Böbrek Kisti

Kistler, böbrek yüzeyinde oluşan içi sıvı dolu yapılardır. Tümör değillerdir. Bu nedenle çoğu zaman tedaviye ihtiyaç duymazlar. Ancak kist böbrek fonksiyonlarını tehdit ediyorsa uygun tedavi değerlendirilir. Böbrek kisti ameliyatı laparoskopik yolla yapılır. Ameliyat, kist içindeki sıvının aspire edilmesini, boşaltılmasını içerir.

Böbrek Hastalıkları Ne Kadar Yaygın?

Böbrek hastalıkları toplumda oldukça sık görülür ve özellikle kronik böbrek hastalığı önemli bir sağlık sorunudur. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre dünya genelinde yaklaşık 674 milyon kişinin kronik böbrek hastalığı ile yaşadığı tahmin edilmektedir. Hastalığın görülme sıklığı yaşla birlikte artarken diyabet, yüksek tansiyon ve kalp-damar hastalıklarının yaygınlaşması da böbrek hastalıklarının sıklığını artırmaktadır.

Böbrek hastalıklarının önemli özelliklerinden biri, erken dönemde belirgin şikâyetlere yol açmayabilmesidir. Böbrek fonksiyonlarında azalma başlamasına rağmen kişi uzun süre herhangi bir belirti hissetmeyebilir. Bu nedenle bazı böbrek hastalıkları rutin kan veya idrar testleri sırasında tesadüfen tespit edilebilir. Özellikle risk grubundaki kişilerde kreatinin ve tahmini glomerüler filtrasyon hızı (eGFR) gibi böbrek fonksiyonlarının değerlendirilmesi ve idrarda protein veya albümin varlığının araştırılması, böbrek hastalıklarının erken dönemde belirlenmesine yardımcı olabilir.

Kimler Risk Grubunda?

Böbrek hastalıkları herkeste ortaya çıkabilmekle birlikte bazı kişilerde risk daha yüksektir. Diyabet ve yüksek tansiyon, kronik böbrek hastalığının en önemli nedenleri arasında yer alır. Uzun süre kontrol altında tutulmayan kan şekeri ve kan basıncı, böbreklerde bulunan hassas damar ve filtreleme yapılarına zarar verebilir.

Kalp ve damar hastalığı bulunanlar, ailesinde böbrek yetmezliği öyküsü olanlar ve ileri yaştaki kişiler de böbrek hastalıkları açısından daha dikkatli olmalıdır. Tekrarlayan veya komplikasyona yol açan böbrek taşları, bazı glomerüler hastalıklar, polikistik böbrek hastalığı gibi genetik hastalıklar ve böbreklere zarar verebilecek bazı ilaçların uzun süreli veya kontrolsüz kullanımı da riski artırabilir. Risk faktörlerinin bulunması kişinin mutlaka böbrek hastalığı geliştireceği anlamına gelmez. Ancak bu kişilerde düzenli kontroller, böbrek fonksiyonlarındaki değişikliklerin erken dönemde fark edilmesini sağlayabilir.

Böbrek Hastalıkları Yaşamı Tehdit Eder mi?

Böbrek hastalıklarının seyri, hastalığın türüne, nedenine ve böbrek fonksiyonlarının ne ölçüde etkilendiğine göre değişir. Her böbrek hastalığı yaşamı tehdit eden bir tabloya yol açmaz. Böbrek taşı veya bazı enfeksiyonlar uygun tedaviyle tamamen iyileşebilirken, kronik böbrek hastalığı zaman içerisinde ilerleyebilir. İleri evrede böbrekler vücuttaki atıkları ve fazla sıvıyı yeterince uzaklaştıramaz hale gelebilir.

Tedavi edilmeyen veya ilerleyen kronik böbrek hastalığı böbrek yetmezliğine ulaşabilir. Bu durumda diyaliz veya böbrek nakli gerekebilir. Ayrıca kronik böbrek hastalığı kalp ve damar hastalıklarıyla yakından ilişkilidir ve ciddi sağlık sorunları riskini artırabilir. Bununla birlikte erken tanı, altta yatan hastalığın tedavisi, kan basıncı ve kan şekerinin kontrolü ve düzenli takip ile böbrek fonksiyonlarının kaybı birçok hastada yavaşlatılabilir.