HIFU: Ameliyatsız Prostat Kanseri Tedavisi

Günümüzde neredeyse tüm kanser tipleri için kesisiz ve organın tamamını değil sadece tümörün olduğu bölümü hedefleyen tedaviler mevcut. Bugün, prostat kanseri tedavisinde de böyle bir yöntem var; HIFU (Yüksek Yoğunluk Odaklı Ultrason). Ameliyatsız prostat kanseri tedavisi olarak da bilinen bu uygulama ile hastanın vücudunda herhangi bir kesi yapmadan, prostatın tamamını vücuttan çıkarmadan, prostatın sadece tümörlü bölümüne müdahale edilerek prostat kanserinin tedavisi yapılabiliyor.

HIFU (Yüksek Yoğunluk Odaklı Ultrason) Nedir?

HIFU, prostat kanseri tedavisinde uygulanan kesisiz bir prosedür. İşlem temelde prostattaki tümöre ultrason dalgalarının odaklandırılması ve bu sayede tümörün ortadan kaldırılmasını içerir. Geleneksel prostat kanseri tedavisi olan prostatın tamamen çıkarılması ameliyatına bir alternatif sunar. Yani hastanın prostatı kendisinde kalır. Bu sayede prostatın tamamen çıkarılması ya da prostata radyasyon verilmesi ile birlikte ortaya çıkma riski olan idrar tutama ve/veya sertleşememe sorunlarını ortadan kaldırabilir.

HIFU, daha önce farklı kanser tiplerinin tedavisinde kullanmıştır. Ancak özellikle son 10 yılda prostat kanseri tedavisinde HIFU ile olumlu sonuçlar elde edilmiştir. Bu sayede HIFU teknolojisinin en sık uygulandığı kanser türü prostat kanseri olmuştur.

HIFU Ameliyatsız Prostat Kanseri Tedavisi Nasıl Yapılır?

İşlem ameliyathanede, genel anestezi altında yapılır. İşlemin uygulanış biçimi aslında füzyon biyopsiye benzer. Hastanın makatından özel bir ultrason ile girilerek görüntüleme eşliğinde prostata ulaşılır. Tümörün prostattaki konumunun tespit edilmesiyle birlikte buraya ses dalgaları gönderilir. Bu dalgalar 65 ila 85 derece ısıya kadar ulaşıp tümörün canlılığını sona erdirir. Tümör yakılır ve yok edilir. Tümöre odaklanan ses dalgaları oldukça hassas çalışır. Bu sayede de çevre dokulara zarar verilmez.

HIFU Avantajları

Günümüzde lokalize prostat kanseri için iki yaygın tedavi mevcut. Bunlardan biri ameliyattır. Burada prostatı tamamen alırız. İkincisi ise radyasyon onkologları tarafından yapılan prostatın tamamen ışınlanması prosedürüdür. Bu iki yaklaşım da radikal tedavilerdir. Bunların yanında daha basit, konforlu bir tedavi yöntemi olan HIFU uygun hastalarda oldukça iyi sonuçlar verir. Peki, bu yöntemin avantajları nelerdir?

• Hedefe yöneliktir, prostatın tamamı çıkarılmaz ya da ışınlanmaz.
• Çok daha az yan etki riski vardır. İdrar tutma ve/veya sertleşme ile ilgili sorunların ortaya çıkma riski azdır.
• Vücutta kesi yeri açılmaz, kan kaybı olmaz, enfeksiyon riski azdır.
• Yatış gerektirmez.
• Kesi yeri fıtığı riski yoktur.
• Hasta herhangi bir radyasyona maruz kalmaz.

HIFU Dezavantajları

Elimizde HIFU teknolojisi olsa da prostat kanseri tedavisinde halen altın standart radikal prostatektomidir yani prostatın tamamen çıkarılması. HIFU doğru hastalarda yüz güldürücü sonuçlar verse de eksik kaldığı tarafları da tabii ki vardır. Bunlar nelerdir?

• Prostat kanseri, prostatın tek bir bölgesinde belirgin bir şekilde kendini gösterse dahi prostatın farklı bölgelerinde daha az agresif tümörler de mevcut olabilir. Bu nedenle prostatın içinde HIFU uygulanmayan alanlarda tümörler büyüyüp gelişebilir. Nüks söz konusu olabilir.
• Prostattaki tümör sertleşmeyi ve idrar tutmayı mümkün kılan sinirlere ve kaslara yakın olabilir. HIFU bu durumda bu dokulara zarar verebilir. İstenmeyen yan etkiler söz konusu olabilir.

Hangi Hastalara HIFU Uygulanabilir?

En önemli soru HIFU’nun hangi hastalara uygulanıp uygulanmayacağıdır. Hasta seçimi burada başarılı sonucu getiren en önemli etkendir. Uygun endikasyonlar şu şekilde sıralanabilir;

• Tümör prostatla sınırlı olmalıdır. Yani T1 ve T2 evre. Tümör, lokal ileri halde veya metastaz yapmış ise HIFU uygulanamaz.
• Tümör prostatın belirli bir alanında belirgin bir halde olmalıdır. MR’da tümörün prostattaki varlığı ortaya konulmalıdır. MR’da tümör görünmüyor, ancak biyopside tümör çıkıyorsa o zaman HIFU yapılamaz.
• Hastanın genel sağlıklı durumu radikal prostatektomi için uygun değilse HIFU düşünülebilir.
• Hasta gençse ve prostatın alınması sonucu ortaya çıkacak kuru boşalma ve ayrıca ortaya çıkma riski olan erektil disfonksiyon tablolarından çekiniyorsa HIFU öncelenebilir.
• Daha önce tümöre radyoterapi yapılmış ancak tümör nüksetmişse de HIFU düşünülebilir.

HIFU Sonrası

Hasta genellikle, HIFU gündüz yapıldıysa aynı günün akşam saatlerinde, öğleden sonra yapılmış ise bir sonraki gün taburcu edilir. Hasta bir hafta kadar sondalı kalır. Sonda çıktıktan sonra günlük yaşamına devam eder. 2 aya kadar idrarda küçük prostat dokuları görülebilir. İdrarda yanma ve idrar kaçırma şikayetleri olabilir. Bunlar zaman içinde azalarak geçer. Ancak idrarı hiç yapamama ya da idrarda kan şikayetleri olursa hekime başvurmak gerekir. 3 ayda bir yapılan PSA ölçümleriyle hastanın takibi devam eder.

HIFU Ameliyatsız Prostat Kanseri Tedavisi Sık Sorulan Sorular

Bazı olgularda prostat kanseri tedavisinde cerrahiye ihtiyaç duyulmadan tedavi edilebilir. Ne zaman, nasıl? Sık sorulan sorulara yanıt verdik.

Prostat kanseri ameliyatsız tedavi edilebilir mi?

Evet. HIFU (Yüksek Yoğunluklu Odaklanmış Ultrason), yüksek enerjili ses dalgaları kullanarak prostat içindeki kanserli dokuyu ısı ile yok eden bir tedavi yöntemidir. Herhangi bir kesi yapılmaz ve işlem doğal yoldan (makattan) gerçekleştirilen özel bir prob ile uygulanır. Ancak HIFU her prostat kanseri hastası için uygun değildir.

HIFU tedavisi hangi hastalar için uygundur?

HIFU genellikle prostatla sınırlı, düşük veya orta riskli prostat kanseri olan hastalarda tercih edilir. Bazı seçilmiş yüksek riskli hastalarda veya radyoterapi sonrası lokal nüks gelişen olgularda da değerlendirilebilir. En uygun adaylar, multiparametrik MR, prostat biyopsisi ve PSMA PET gibi görüntüleme yöntemleriyle ayrıntılı olarak belirlenir.

HIFU ile tüm prostat mı tedavi edilir, sadece tümör mü?

HIFU daha çok sadece tümöre odaklı enerji göndermesi ve tümörü tedavi etme becerisiyle ön plana çıkar. Kanser prostatın belirli bir bölgesindeyse yalnızca tümörlü alan hedeflenebilir (fokal HIFU). Kanser daha yaygınsa tüm prostat bezi tedavi edilebilir (whole-gland HIFU). Tedavi planı kanserin yaygınlığına göre kişiye özel hazırlanır.

HIFU’nun başarı oranı nedir?

Başarı oranı; hastanın risk grubuna, tümörün yaygınlığına ve tedavinin kapsamına göre değişir. Uygun seçilmiş hastalarda kanser kontrolü oldukça başarılı olabilir. Ancak hiçbir tedavi yönteminde olduğu gibi HIFU da yüzde 100 garanti vermez. Bu nedenle işlem sonrasında PSA takibi, MR görüntüleme ve gerektiğinde biyopsi ile düzenli kontroller yapılır.

HIFU tedavisi sonrası idrar kaçırma riski var mıdır?

HIFU’nun önemli avantajlarından biri, uygun hastalarda idrar tutma fonksiyonunu koruma olasılığının yüksek olmasıdır. Özellikle fokal HIFU uygulanan hastalarda kalıcı idrar kaçırma riski, prostatın tamamının çıkarıldığı cerrahiye göre genellikle daha düşüktür. Ancak her hastada risk tamamen sıfır değildir.

HIFU cinsel fonksiyonları etkiler mi?

Tedavinin uygulandığı bölgeye bağlı olarak ereksiyon fonksiyonları korunabilir. Özellikle sinirleri koruyacak şekilde planlanan fokal HIFU tedavilerinde cinsel fonksiyonların korunma olasılığı daha yüksektir. Bununla birlikte tümörün yeri ve tedavinin kapsamına göre ereksiyon fonksiyonunda değişiklikler görülebilir.

HIFU işlemi nasıl yapılır ve ne kadar sürer?

İşlem genellikle genel veya spinal anestezi altında gerçekleştirilir. Makattan yerleştirilen özel bir ultrason probu ile kanserli alan hedeflenir ve yüksek yoğunluklu ses dalgaları kullanılarak tümör dokusu ısı ile yok edilir. İşlem ortalama 1-3 saat sürer ve çoğu hasta kısa süre içinde taburcu olabilir.

HIFU tedavisinden sonra günlük yaşama ne zaman dönülür?

Hastaların büyük bölümü birkaç gün içinde günlük aktivitelerine dönebilir. İlk haftalarda ağır egzersizlerden kaçınılması önerilir. Tedavi sonrası birkaç gün veya doktorun uygun gördüğü süre boyunca idrar sondası kullanılabilir.

HIFU sonrası prostat kanseri tekrar ederse ne yapılabilir?

Kanserin tekrarlaması durumunda tedavi seçenekleri devam eder. Hastanın durumuna göre HIFU yeniden uygulanabilir veya cerrahi düşünülebilir.

HIFU’nun ameliyata göre avantajları nelerdir?

HIFU’da kesi yapılmaz ve prostat çıkarılmaz. Bu nedenle kanama riski daha düşüktür, iyileşme süresi genellikle daha kısadır ve hastalar günlük yaşamlarına daha hızlı dönebilir. Uygun hastalarda idrar tutma ve cinsel fonksiyonların korunma olasılığı da daha yüksek olabilir. Ancak HIFU, robotik cerrahinin yerine geçen bir yöntem değildir. Hangi tedavinin en uygun olduğu; kanserin evresine, yaygınlığına, hastanın yaşına ve genel sağlık durumuna göre deneyimli bir üroloji ekibi tarafından belirlenmelidir.