Böbrek taşı tedavisi mümkün olan bir rahatsızlıktır. Kişiye yoğun ağrılar yaşatabilmekle birlikte tüm üroloji pratiğine bakıldığında ehil ellerde oldukça güvenli bir biçimde rahatlıkla tedavi edilebilen bir hastalıktır.

Böbrek Taşı Hakkında Bilinmesi Gerekenler

• Her yaşta böbrek taşları ile karşılaşılabilir.
• Her hasta aynı ağrıyı yaşamaz. Taşın büyüklüğü, konumu, şekli ve kişinin ağrı eşiği ağrının ne derecede hissedileceğini belirler.
• Beslenme taş oluşumunu etkiler. Az su tüketmek, çok tuz almak, hayvansal proteini aşırı tüketmek taş oluşumuna yol açabilir.
• Genetik yatkınlık önemli bir nedendir.
• Tedavi edildikten sonra böbrekte yeniden taş oluşabilir. Bir kez taş oluşturmuş bir böbreğin her zaman yeniden taş yapma ihtimali vardır.
• Bel, yan ve kasık bölgesine vuran şiddetli ağrı ile idrarda yanma ve sık idrara çıkma en önemli semptomlardır.
• Ultrason ve tomografi ile tanı konur.
• Böbrek taşlarının büyük bir bölümü kendiliğinden düşer.
• Tedavide sıklıkla vücutta kesi yeri açılmadan uygulanan yaklaşımlar tercih edilir.

Böbrek Taşı Tedavisi Seçenekleri

Günümüzde böbrek taşı tedavisi mümkün olan bir durumdur. Bazı taşların kendi kendine vücuttan atılması mümkün olabilirken, bazı taşların ise cerrahi ile vücuttan çıkarılması mümkün olur. Böbrek taşı tedavisinde kullanılan modern yöntemler, hastanın taş özelliklerine göre belirlenir. En yaygın tedavi seçenekleri şöyledir.

Kendiliğinden Düşen Taşlar: 5 mm’den küçük taşlar çoğu zaman kendiliğinden düşebilir. Bol su tüketimi bu sürece yardımcı olabilir. Ağrı kesicilerden ve gerekirse taş düşürmeyi kolaylaştıran ilaçlardan yararlanılabilir.

ESWL (Vücut Dışından Ses Dalgaları ile Taş Kırma): Özellikle 2 cm’den küçük ve böbreğin içinde bulunan taşlarda bu yöntem düşünülebilir. Ağrısız, bir anestezi ya da hastane yatışı gereği olmadan ses dalgaları ile birkaç seansta taşın un ufak edilmesini içerir. Bu haliyle taş parçacıkları idrarla atılabilir.

Üreteroskopi (URS): Bir şekilde böbrekten çıkan ancak idrar yolunda yani üreterde takılı kalan taşların tedavisinde bu yöntem kullanılır. İdrar kanalına özel ince bir cihazla girilerek taş lazer ile kırılır.

RIRS (Fleksibl Üreteroskopi): URS’nin kıvrılabilen bir yapıya kavuşmuş halidir. Böylece böbrek içindeki taşlara da ulaşılabilir, taşlar parçalanabilir, vücuttan çıkarılabilir. 2 cm’ye kadar olan taşlarda etkili bir yöntemdir.

PNL (Perkütan Nefrolitotomi): Sık kullanılan böbrek taşı tedavileri arasında vücutta kesi yeri açılmasını içeren tek prosedürdür. Kişinin sırt bölgesinde açılan bir kesi yerinden böbreğe ulaştırılan ince bir boru yardımı ile taş çıkarılır. Özellikle büyük, sert, kompleks taşlarda bu yöntem uygulanabilir.

Böbrek Taşı Tedavisi yazısı ilk önce Prof. Dr. Serdar Aykan üzerinde ortaya çıktı.

Böbrek taşları ürolojinin en sık ilgilendiği sağlık sorunlardan biridir. Öyle ki, ortalama her 11 kişiden 1’inde böbrek taşı vardır. Erkeklerde daha yaygındır. 70 yaşına gelmiş her 5 erkekten 1’inde böbrek taşı olduğu ya da taş hastalığı nedeniyle tedavi edildiği düşünülmektedir. Böbrek taşlarıyla ilgili en önemli sorun hastaya verdiği ağrıdır. Hatta rivayete göre şiddetli böbrek taşı ağrısı çeken Napolyon’un dikkatini başka yöne çekmek ve ağrısını unutmak için elini mum aleviyle yaktığı anlatılır. Ancak böbrek taşlarının hastaya çıkarabileceği tek sorun ağrı değildir. Böbrek taşları, bazı durumlarda böbreğin fonksiyonunu da bozar. Bu haliyle böbrek taşlarının uygun yaklaşımla tedavi edilmesi gerekir. Peki, burada hastalara düşen sorumluluklar nelerdir?

Yan ağrısına dikkat

Böbrek taşı yan ağrıları ile karakterizedir. Ağrı, sırt, karın ve kasık bölgelerini etkileyebilir. Ağrının oluşma nedeni ise sıklıkla böbrekten çıkıp mesaneye doğru devam eden idrarın bir taş nedeniyle sekteye uğraması, rahat akamamasıdır. Kişi ayrıca idrarını da rahat yapamaz, sık sık idrara çıkar, idrarını yaparken yanması ve ağrısı olur.  Bu ağrı 20 ila 60 dakika arası sürebilir. Tekrarlayabilir. Bazen hastaneye başvuracak kadar yoğun olabilir.

Rutin kontroller

Yılda bir kez basit kan testleriyle check-up’dan geçmek oldukça zahmetsiz bir iş. Böbrek taşının böbrek fonksiyonlarını bozabileceğini belirtmiştik. Kanda bakılan kreatinin ve üre gibi testlerle böbrek fonksiyonları kolaylıkla görülebilir. Ailesinde taş öyküsü olan hastaların ise yılda bir kez üroloji polikliniğini ziyaret etmesi faydalıdır. Burada yapılacak basit bir ultrason ile böbrekte taş olup olmadığı görülebilir. Bir taş şüphesi varsa kesin tanı için hastadan tomografi istenir. Böylece sessiz böbrek taşlarının da tanısı konabilir, gerekirse tedavisi planlanabilir.

Sağlıklı alışkanlıklar edinmek

Yaşam biçiminde sağlıklı alışkanlıklara yer açmak böbrek taşı hastalarının hayat kalitesini iyileştirir. Günde en az 2,5 litre su içmek, akdeniz tipi beslenmek, hafif spor yapmak, stresi yönetmek taşın vücuttan daha kolay atılmasına imkan verebileceği gibi, taş oluşumunu önlemeye de katkı sağlar.

Tedaviden kaçmamak

Bazı böbrek taşlarının mutlaka tedavi edilmesi gerekir. Hastalar, özellikle de ağrısı geçen hastalar, tedavilerini sonsuz bir şekilde erteleyebilir. Ancak taşın vücuttan kendi kendine çıkması mümkün değilse, taş idrar yoluna da girmiş ve orada sıkışmışsa mutlaka müdahale edilmelidir. Bazı taşlar böbreğin içinde sabit halde olabilir. Burada da hastanın genel sağlık durumuna ve taşın büyüklüğüne göre taşı çıkarıp çıkarmamaya karar vermek gerekir.

Tedavi yöntemlerini araştırmak

Böbrek taşları için günümüzde farklı tedavi yöntemleri var. Küçük taşlarda ses dalgalarıyla taşı kırmayı mümkün kılan ESWL teknolojisinden yararlanabilirken, büyük taşlarda sırtta küçük bir kesi yeri açıp taşı oradan çıkarmayı içeren PNL yöntemi uygulanabilir. Gelişen teknolojiyle birlikte böbrek içindeki taşa idrar yolundan kıvrılabilir bir üretroskop ile ulaşılıp, taş kırılarak çıkartılabilir. Hastanın bu yöntemler hakkında bilgi sahibi olması ve hekimine bu doğrultuda sorular sorması da hastanın yararına olacaktır.

Takipleri bırakmamak

Böbrek taş hastalıkları, tedavi sonrasında da yaşam boyu takip gerektiren bir sağlık sorunudur. Çünkü bir kere taş üretmiş bir böbrek her zaman yeniden taş üretebilir. Bu nedenle hastaların sağlıklı yaşam alışkanlıkları kazanması ve düzenli sağlık kontrollerinden geçmesi, hastalığın tekrarlama riskini azaltması açısından gereklidir.

Böbrek Taşı Hastalarının Bilmesi Gerekenler yazısı ilk önce Prof. Dr. Serdar Aykan üzerinde ortaya çıktı.

Böbrek taşı hastalığı ilk aşamada küçük ağrılarla kendini gösteren sonrasında oldukça şiddetli sancılara dönüşebilen bir sağlık sorunudur. Bu yazımızda böbrek taşının belirtileri nelerdir? ve böbrekte taş olduğunu nasıl anlarız? sorularına cevap verdik. Ayrıca böbrek taşı düştüğünü nasıl anlarız ve böbrek taşı ağrısı nerelere vurur gibi soruların cevabını yanıtladık.

Bilindiği gibi böbrekler yaşamımıza sağlıkla devam edebilmemiz için vücuttaki atık maddelerin dışarı atılmasını sağlar. Yaşamımızı sağlıklı bir şekilde sürdürebilmek için sağlıklı böbreklere ihtiyaç duyarız ve böbreklerimizin vücudumuz için çok kıymetli bazı fonksiyonları vardır. Ancak tüm organlarımız gibi böbreklerimizde de çeşitli hastalıklar ve sorunlar meydana gelebilir. Bunlardan en bilineni ve yaygını ise böbrek taşı hastalığıdır. Kısaca böbrek taşı, idrardaki kimyasal ve minerallerin sertleşerek kristalize olması ve kristallerin birbirine yapışması sonucu meydana gelir.

Böbreklerimizde Neden Taş Oluşur ?

Böbrek taşı neden oluşur sorusunun tek ve kesin bir yanıtı yoktur. Aile öyküsü, beslenme, yaşanılan coğrafya, cinsiyet gibi çeşitli faktörlerin böbrek taşını oluşturduğu bilinmektedir. Diğer bazı faktörler:

• Aşırı hayvansal protein tüketimi
• Çok fazla D vitamini takviyesi
• Yetersiz ya da aşırı kalsiyum alımı
• Az sıvı tüketimi
• Obezite
• Hormon ve metabolizma bozuklukları
• Gut hastalığı
• Bağırsak hastalıkları
• Aile öyküsü: Anne ya da babanızda taş hastalığı varsa sizde de böbrek taşı oluşma riski normalden iki buçuk kat artar. Eğer kardeşiniz taş hastasıysa taş oluşumu riskiniz normalden tam 4 kat fazla olacaktır.
• Tuz kullanımının fazla olması
• Aşırı kahve ve kakao tüketimi
• İdrar yolu enfeksiyonları
• Böbreğin sahip olduğu yapısal bozukluklar

Not: Ülkemizde taş hastalığı oldukça sık görülmektedir. Her 10 kişiden birinin taş hastası olduğu düşünülmektedir.

Böbrek Taşı Belirtileri

Çok küçük taşlar idrar yolundan geçip kendiliğinden düşebilmektedir. Ancak boyutu büyüdükçe taş, böbrekten mesaneye geçmekte zorlanır ve üreterde sıkışabilir. Taşın konumuna ve boyutuna bağlı olarak hastalar genelde bu aşamada ağrı hissetmeye başlar ve bu ağrı yaygın olarak “yan ağrısı” olarak tanımlanır. Peki, böbreklerde taş oluşumunun diğer belirtileri nelerdir:

• Kaburgaların altı, yanı veya arkasında şiddetli ağrı
• Alt karın ve kasıklara yayılan ağrı
• Dalgalar halinde gelen ve yoğunluğu artan ağrı
• İdrar yaparken ağrı
• Pembe, kırmızı veya kahverengi renkli idrar
• Bulutlu veya kötü kokulu idrar
• Mide bulantısı ve kusma
• Sürekli idrara çıkma ihtiyacı
• Normalden daha sık idrara çıkma
• Ateş ve titreme

Not: Böbrek taşı olan kişilerin çok büyük bir kısmı ağrı hisseder. Her 10 böbrek taşı hastasından yalnızca birinde ağrı olmaz.

Taş Hastalığı Tanısı

Böbrek taşları fiziksel muayene, üriner sistem grafisi ve USG ile kolaylıkla tespit edilebilir. Bunun yanı sıra hastadan kan testleri ve tam idrar testi istenir. Ameliyat planlanan hastalarda ise ayrıca BT’ye başvurulur.

Böbrek Taşı Tedavisi İstanbul

Böbrek taşları 4 mm’den daha küçük olduğunda taşların yüzde 80’i kendiliğinden düşer. Büyüklük 6 mm’ye çıktığında ise kendiliğinden düşme oranı da %60’lara iner. Ancak taş büyüklüğü 6 mm’nin üstüne çıktığında bu taşların yalnızca %10’luk bir kısmı kendiliğinden düşmekte ve mutlaka tıbbi tedavi gerekmektedir.

İlaç Tedavisi: Bazı taşlar ilaçlar ile vücutta eritilebilir ve idrarla dışarı atılabilir. Ancak genel taş hastalarının yaklaşık %10’u ilaçla tedavi edilebilmektedir.

PNL: Böbrek taşı ameliyatıdır. 2 cm’den büyük taşlar için yaygın olarak başvurulan yöntemdir. 1 cm’lik küçük bir kesiden içeri girilerek taş kırılır ve vücut dışına çıkarılır.

URS: İdrar deliğinden çok ince bir tel ile girilerek taşların parçalanması işlemidir. Parçalara ayrılan taşın bir kısmı işlem sırasında alınırken küçük parçalar idrar ile atılır.

ESWL: 2 cm’den küçük taşlarda en sık başvurulan yöntemdir. ESWL vücut dışından böbrek taşlarını kıran bir sağlık teknolojisi olarak tanımlanabilir. Kırılan taşlar idrar ile atılır.

RIRS: İdrar deliğinden yine çok ince bir tel ile girilir. Üretereskop yardımıyla böbrek içinde bulunan taşa ulaşılır ve vücut dışına çıkarılır. Yaygın olarak küçük taşlarda kullanılmasına rağmen gelişen teknoloji ve tecrübeli cerrahlar ile daha büyük taşların da çıkarılması mümkündür. RIRS’de PNL ameliyatının aksine vücutta bir kesi olmadan işlem yapılabilmektedir.

Böbrek Taşları için Sık Sorulan Sorular

Hasta ve hasta yakınları tarafından böbrek taşına dair sık sorulan soruları cevapladık.

Böbrek taşı tekrarlar mı?

Yukarıda belirttiğimiz gibi böbrek taşları genetik ve çevresel faktörlere bağlı olarak gelişebilmektedir. Bazı böbrekler yaşam boyunca sürekli taş üretmeye meyil etmektedir. Daha sağlıklı bir yaşam tarzını benimsemek hastalarımızın taş oluşuma karşı alabilecekleri en kritik önlemdir. Bol su içmek, egzersiz yapmak, hayvansal proteini azaltmak, tuz tüketiminden vazgeçmek bu önlemlerden bazılarıdır.

Böbrek taşı ağrısı nasıl geçer?

Böbrek taşı ağrısı taşın vücuttan atılmasıyla son bulur. Ancak taş vücut dışına çıkmadan da ağrı bir süreliğine geçebilir. Ancak öyle ki, kimi zaman ağrının bitmesi böbreğin çalışmaz hale geldiğinin de belirtisi olabilir. Böbreklerimizi korumak için taşın çıktığına emin olmamız gerekir.

Böbrekte taş oluşumu genetik midir?

Böbrek taşı oluşumunda hem kalıtsal hem de çevresel faktörler önemlidir. Bu yüzden genetik kodlarımız taş oluşumunda önemlidir. Ayrıca bazı böbreklerin sürekli taş yapmaya meyilli olduklarını da biliyoruz. Bu da genetik faktörlerin etkisini gösterir. Nihayetinde de böbrek taşı olan kişinin çocuklarında da bu hastalığın görülme riski daha yüksektir.

Böbrek taşının düşme aşamaları nasıldır?

Böbrek taşlarının vücuttan çıkma yolculuğu şöyledir: Taş böbrekten ayrılır, üreteri (idrar yolu) takip eder, mesaneye düşer, üretra ve idrarla vücut dışına çıkış… Ancak bazı böbrek taşları bu yolculuğu tamamlayamaz. Taş, en sık olarak üreterde nadir olarak da mesanede veya üretrada (penis ucunda) takılı kalabilir.

Böbrek taşı için hangi bitki iyi gelir?

6 mm’ye kadar olan taşların büyük bir bölümü kendiliğinden düşer. Ancak taşın ebatı büyüdükçe kendiliğinden düşme imkanı ortadan kalkar. Bu küçük taşları düşürebilmek için bol miktarda su içmek ve hareket etmek yeterli olacaktır. Böbrek sağlığına yararlı olduğunu düşündüğümüz bitkilerse şöyledir: fesleğen, kereviz, elma, üzüm, nar, karpuz, limon ve portakal.

Böbrek taşı ameliyatı acil midir?

Küçük böbrek taşlarında, taşa hemen müdahale etmek yerine bir süre taşın kendiliğinden düşmesi beklenir. Ayrıca ilaç tedavisi uygulanır. Bazı böbrek taşlarında ise cerrahi müdahale kaçınılmazdır. Bunlar şu şekildedir:

• Böbrek taşı kaynaklı şiddetli ağrı ve enfeksiyon
• 1 cm’den büyük taşlar
• Kanamaya sebep olan taşlar
• Böbrek hasarına neden olabilecek taşlar
• Tam tıkanma yapan taşlar

Böbrek taşı ameliyatı sonrası cinsel ilişki nasıl olmalıdır?

Bazı böbrek taşı ameliyatlarından sonra cinsel perhiz gerekli olabilir. Bunun nedeni, böbrekle mesane arasına takılan double j stenttir. Stent çekildikten sonra hasta cinsel hayatına geri dönebilir.  Bu da ortalama iki haftalık bir süreçtir. Perhiz gerekliliği ve stentin kalış süresi hastadan hastaya değişmektedir.

Böbreğimde taş var ama ağrım yok yine de tedavi olmam gerekir mi?

Taşın boyutu ve konumu önemlidir. Taşınız böbreğin içinde sabit durumdaysa ve küçükse hemen müdahale etmek yerine bir süre beklenip taşın seyri izlenebilir. Böbreğin fonksiyonunu kontrol etmek için periyodik aralıklarla ultrason ve kreatinin, üre gibi kan testleri yapılır.

Not: Bu içerik Üroloji Uzmanı Doç. Dr. Serdar Aykan tarafından yazılmıştır. Dr. Aykan ürolojik hastalıkların tanı ve tedavisi üzerine 20 yıldan uzun bir kariyere sahiptir. Randevu ve detaylı bilgi almak için telefon ve mail üzerinden kendisine ulaşabilirsiniz.

• Telefon: 0553 876 8 876
• Mail: drserdaraykan@gmail.com

Böbrek Taşı Belirtileri ve Tedavileri Nelerdir yazısı ilk önce Prof. Dr. Serdar Aykan üzerinde ortaya çıktı.

RIRS böbrek taşı tedavisinde uygulanan en yeni yöntemdir. Böbrek taşı hastalığı toplumumuzda oldukça yaygındır. Bireyler sıklıkla yan ağrısı ve idrarda yanma gibi durumlardan şüphelenerek üroloji kliniğine başvururlar. Yapılan fiziksel muayene ve USG sonucunda da böbrekte taş olup olmadığı tespit edilir. Ayrıca taşın boyutu ve konumu izlenir.

Böbrek taşı tedavisinde birçok farklı yöntem bulunmasına rağmen RIRS’den önce büyük taşlarda (2 cm üstü) tek seçenek, PNL kapalı böbrek taşı ameliyatı ve açık cerrahiydi. Bilindiği gibi PNL’de hastanın vücudunda küçük bir delik açılarak böbreklere ulaşılır ve taşa müdahale edilir. Ancak RIRS ile birlikte 3,5 cm’e kadar olan böbrek taşlarına hastanın vücudunda bir delik açmadan müdahale etmek mümkün hale geldi.

RIRS Böbrek Taşı Tedavisi Nedir?

RIRS ameliyathanede ve genel anestezi altında yapılır. İdrar yolundan kıvrılabilir çok ince bir üretereskop ile girilir ve böbrek içinde bulunan taşa ulaşılır. Taş kırılarak küçük parçalar halinde vücut dışına çıkarılır. Kalan ufak döküntüler ise idrarla birlikte atılır. PNL’nin aksine vücutta bir delik açmadan işlemi yapabilmek ise bu yöntemin en önemli avantajıdır.

RIRS Hangi Taşlara Uygulanır?

• Küçük, orta ve 3.5 cm’e kadar olan büyük taşlara
• Kilolu hastalara
• Birden fazla taşı olan hastalara
• Hem böbrekte hem üreterde taşı olan hastalara
• ESWL uygulamasının sonuç vermediği taşlara
• İki böbreğinde birden taş olan hastalara

Diğer Böbrek Taşı Tedavilerine Göre Avantajları

• PNL ile karşılaştırıldığında en önemli avantajı vücutta herhangi bir delik açmaya ihtiyaç duyulmamasıdır. Bu önemli bir avantajdır. Yatış süresini kısaltır, enfeksiyon ve kanama riskini azaltır.
• İşlemden 24 saat sonra taburcu olmak mümkündür. Bu süre PNL’de 3 güne kadar çıkabilir.
• ESWL ile karşılaştırıldığında en önemli avantajı daha büyük taşlara uygulanabilmesidir. ESWL 2 cm’den daha küçük taşlara uygulanabilir. RIRS yöntemini ise bugün için 3,5 cm’ye kadar olan taşlara uygulayabiliyoruz.
• ESWL’de kırılan tüm taşların idrar yoluyla dökülmesi beklenir. Bu, müdahale edilen taşın büyüklüğüne göre bazı parçaların idrar yolunda sıkışma riskini getirir. Ancak RIRS işlemi sırasında büyük taşlar vücut dışına alınır. Ufak döküntülerin idrarla atılması gerekir.
• Kan sulandırıcı ilaç kullanan hastalara uygulanabilir.
• Doğuştan böbrek anomalisi olan hastalarda öncelikli olarak bu yönteme başvurulur.

Diğer Yöntemlere Göre Dezavantajları

• RIRS ilk olarak küçük taşlara uygulanmış ve başarılı sonuçlar elde edilmiştir. Gelişen teknolojiyle birlikte 3,5 cm büyüklüğüne kadar çıkılmıştır. Büyük taşların kırılması daha çok zaman alacağı için ameliyat uzayabilir. Buna bağlı olarak üreter zarar görebilir, darlık oluşabilir.
• Görece yeni bir yöntem olmasından dolayı sınırlı sayıda merkez ve cerrah tarafından yapılabilmektedir.

RIRS Sonrası

İşlem sırasında hastaya double j stent takılabilir. Bu stentin bir ucu böbreğe bir ucu ise idrar torbasına bağlanır. Amaç üreterde taş sıkışmasını engellemek ve idrar akışını kolaylaştırmaktır. Stent 1,5 – 3 ay içinde mutlaka alınmalıdır. Hastaya bir gecelik izlem için sonda takılabilir. Taburcu olmadan önce sonda çekilir. Hastalar genellikle işlemden sonraki gün taşsız bir şekilde taburcu edilir.

Böbrek Taşı Tedavisinde RIRS

Böbrek taşı tedavisinde RIRS kullanımı ilk olarak 2000’lerin başında daha çok küçük taşlarda denenmiştir. Gelişen teknolojiyle birlikte daha büyük taşlarda ve daha fazla hastada işlem uygulanmış ve başarılı sonuçlar elde edilmiştir. Günümüzde 3,5 cm’ye kadar olan taşlara RIRS ile müdahale edilebilmektedir. Bugün için bu konuda eğitim almış ve tecrübe edinmiş cerrahların sayısı sınırlıdır. Ancak RIRS’ın diğer böbrek taşı tedavilerine göre öne çıkan avantajları göz önünde bulundurulduğunda yöntemin gelecek yıllarda çok daha fazla merkez tarafından uygulanacağı düşünülmektedir.

Böbrek taşı hastalarının tedavileri için RIRS konusunda tecrübeli bir merkezden de görüş almaları tavsiye edilir.

RIRS Yöntemiyle Taş Kırma Sık Sorulan Sorular

Hasta ve hasta yakınlarının RIRS böbrek taşı ameliyatına dair sık sorulan sorularını cevapladık.

RIRS ameliyatı ne demektir?

Retrograde Intrarenal Surgery. Böbrek içi taş kırma yöntemi. İdrar yolundan ince bir üreteroskop ile böbrek içindeki taşa ulaştıktan sonra taşın kırılarak vücut dışına çıkarılması işlemi kısaca RIRS olarak isimlendirilir.

RIRS ameliyatı kapalı olarak mı yapılır?

Evet. Günümüzde uygulanan tüm modern böbrek taşı tedavileri gibi RIRS de kapalı olarak gerçekleştirilir. Vücut üzerinde herhangi bir kesi açılmaması işlemin en önemli avantajıdır. İdrar deliğinden eğilebilen ince bir tel ile idrar yoluna girdikten sonra böbreğe ulaşılır. Taşa müdahale edilir.

Böbrek taşını tedavi etmek için RIRS ilk alternatif midir?

RIRS halen günümüzde sınırlı sayıda cerrah tarafından uygulanmaktadır. Bunun nedeni böbrek taşı tedavisinde en son geliştirilen yöntem olmasından dolayı yeterli sayıda üroloji uzmanının bu konuda eğitim almamış ve deneyim kazanmamış olmasıdır. Ayrıca birçok sağlık kuruluşunun bu teknolojiye sahip olmaması da önemli bir etkendir. Ancak, bilimsel perspektiften baktığımızda RIRS’ın 2-3 cm boyutunda böbreğin iç kısmında yer alan taşlarda ilk alternatif olarak değerlendirilmesi mümkündür.

İşlemden sonra hastaya sonda takılır mı?

Evet. Sonda takılır. Hastanın idrarını kolay yapması sağlanır. Ayrıca çıkan idrar ve taş parçacıkları da izlenir. 4-5 saat içinde sonda çıkarılır.

İşlemden sonra hastalar nelere dikkat etmelidir?

Hastalarımızı genellikle işlemin yapıldığı günün akşamı ya da bir gün sonra sabah saatlerinde taburcu ederiz. Günlük yaşantılarına dönebilirler. İşlem sırasında un ufak edilmiş parçalar idrarla birlikte çıkacağı için bol su tüketimi tavsiye edilir. Bu çıkıştan dolayı idrar yaparken sızlama, yanma, idrarda kan görme gibi durumlar normaldir. Bu durum birkaç gün içinde kendiliğinden ortadan kalkacaktır. Hastaya double-j kateter takılmış olabilir. Bu katater işlemden en geç altı hafta sonra sistoskopi eşliğinde çekilmelidir.

Tekrar ameliyat olmak gerekir mi?

Doğru hastalara uygulandığında  tek seansta tedavi gerçekleşir. Hasta böbreğindeki taşlarından kurtulur. Ancak büyük taşlara uygulandığında taş yeterince kırılamayabilir ve yeniden ameliyat gerekli olabilir. Literatürde RIRS ile tedavi edilen en büyük böbrek taşı 3.5 cm boyutundadır. Buna karşın 3.5 cm’e kadar taşı olan tüm hastalara uygulanabilir diye bir durum söz konusu değildir. Cerrahın tecrübesi, hasta öyküsü, taşın sertliği ve konumu önemli bileşenlerdir.

RIRS ameliyatı acı verir mi?

Ameliyat genel anestezi altında yapılır. Hastamız operasyon sırasında herhangi bir acı hissetmez. Ameliyat sonrası hastamız idrarını yaparken yanma, acı duyabilir. Ancak bu durum günübirliktir. RIRS böbrek taşı ameliyatı olan hastalarımızın yorumları ameliyat sonrasında da ciddi/katlanılmaz bir acı hissetmedikleri yönündedir.

RIRS ile taş kırma böbreğe zarar verir mi?

Hayır. Aksine RIRS genellikle PNL’nin bir alternatifi olarak değerlendirildiği için böbrek için daha konforlu bir yöntemdir. PNL’de vücudun dışından böbreğe iğne ile delik açılarak işlem yapılır. Ancak RIRS’te doğal bir delikten girilerek operasyon gerçekleştirildiği için böbreği delmek söz konusu değildir.

RIRS işlemini SGK karşılıyor mu?

Evet, SGK anlaşmalı hastane ve kliniklerde maliyetin önemli bir kısmını SGK karşılamaktadır.

Güncelleme: 23.06.2021

Not: Bu içerik Üroloji Uzmanı Doç. Dr. Serdar Aykan tarafından yazılmıştır. Dr. Aykan ürolojik hastalıkların tanı ve tedavisi üzerine 20 yıldan uzun bir kariyere sahiptir. Randevu ve detaylı bilgi almak için telefon ve mail üzerinden kendisine ulaşabilirsiniz.

• Telefon: 0553 876 8 876
• Mail: drserdaraykan@gmail.com

RIRS Böbrek Taşı Ameliyatı Nedir ? yazısı ilk önce Prof. Dr. Serdar Aykan üzerinde ortaya çıktı.

Böbrek Taşı Oluşumu Nasıl Önlenir ? Uyulması gereken tavsiyeler

• Her gün idrar yaklaşık 2.6 litre geçecek kadar içme suyu önerilir.
• Her gün 2.5 ile 3 litre arası sıvı tüketiniz
• Sıvıları gün içine dengeli bir şekilde tüketiniz (Saatte en az 1 bardak sıvı)
• Su veya süt gibi nötr pH’ lı içecekleri tercih ediniz (Asitli içeceklerden uzak durunuz).
• Günlük ne kadar idrar çıkardığınızı takip edin. Günlük idrarınız 2-2.5 litre olmalıdır
• İdrarınızın rengine dikkat edin. (Açık renkte olması gerekir)
• Sıcak iklimde yaşıyorsanız veya yoğun fiziksel egzersiz yapıyorsanız daha fazla sıvı alınız.
• Zencefilli gazoz, limon, limonlu soda
• Oksalat yönünden zengin yiyecekleri ılımlı bir şekilde yemek
• Tuz ve hayvansal protein alımını azaltmak
• Kalsiyum ve ürik asit taşlarının oluşumunu önlemeye yardımcı olmak için ilaçlar verebilir.

Böbrek Taşı Beslenme

• Dengeli bir diyet uygulayınız.
• Bol miktarda sebze, lifli gıda ve meyve (özellikle turunçgiller) tüketiniz
• Yumurta, mercimek, beyaz pirinç, soyulmuş elma, üzüm, karnıbahar, kabak gibi düşük okzalat  içeren gıdaları daha fazla yemeye çalışınız.
• Yemeklerinizle yeterli düzeyde kalsiyum aldığınızdan emin olun.
• Diyetinizdeki tuz miktarını azaltınız (günde 3-5 gramı aşmamalıdır).
• Özellikle genç hayvan etinde bol olan hayvansal proteini çok fazla almayınız. Bunun yerine avokado, karnıbahar ve bezelyede bulunan sebze proteini alınız.
• Kilonuza dikkat edin (Vücut Kütle Indeksiniz 18-25kg/m2 arasında olmalıdır.)

Böbrek Taşı Oluşumu Nasıl Önlenir?

Böbrek taşı ürolojinin en sık görülen hastalığı. Öyle ki ülkemizde her 12 kişiden birinde böbrek taşı ile karşılaşılabiliyor. Taş üretmeye yatkın böbreklere sahip olmak bu durumun ana nedeni. Yani konu aslında büyük ölçüde genetik. Ancak sağlıklı bir yaşam tarzı ile bu riski azaltmak hatta ortadan kaldırmak mümkün olabilir. Kişi böbrek taşının varlığından ise çoğu zaman taş böbrekte sabit bir şekilde dururken değil, taş hareket etmeye başladığında haberdar olur. Hatta taş böbrekten çıkıp idrar yoluna da girebilir. Bu durumda kişinin şiddetli yan ağrısı ve idrarda yanma gibi şikayetleri olabilir. Böbrek taşları günümüzde başarıyla tedavi edilebilmekle birlikte geç kalınmış olgularda inatçı enfeksiyonlar ve böbrekte fonksiyon kaybı ile karşılaşılabilir. Öte yandan tedavi edilmiş bir böbrek taşı daha sonra yeniden tekrarlayabilir. Bu nedenle hastalarımızın böbrek taşıyla mücadelede bazı basit önlemleri almalarını öneriyoruz. Bunlar nelerdir?

Bol su için

Günde en az 2,5 litre su içmekte yarar var. Vücutta biriken toksin maddelerin vücuttan atılmasında su tüketimi oldukça önemli. Böbrekte birikebilecek bu maddeler su içerek böbrekten arındırılabilir. Öyle ki yapılan bazı çalışmalar yeterli su içmenin kişide böbrek taşı oluşma riskini yüzde 40 oranına kadar azaltabildiğini paylaşıyor.

Tuzu çok azaltın

Günde 2 gramdan fazla tuz tüketmek böbreklerde taş oluşma riskini neredeyse yüzde 30 oranında artırıyor. Bu nedenle daha tatmadan yemeklere ilave tuz dökmek yasak… Evde pişen yemeklerde de tuzu oldukça az miktarda tutmak önemli.

Düzenli egzersiz yapmayı mutlaka gündeminize alın

Düzenli olarak spor yapmak bazen kişilerin gözünde çok büyüyor. Ancak bizim burada talep ettiğimiz her gün 40-50 dakika tempolu bir yürüyüş. Bunu akşam yemekten sonra, hatta öğle yemeği aralarınızda dahi yapabilirsiniz. Bisiklet sürme, yüzme gibi farklı aktiviteler de bu spor programına eklenebiliyorsa ne güzel…

Meyve, sebze ve lifli gıdaları tüketmek unutulmamalı

Meyve ve sebzelerin sahip olduğu alkali özelliği taş oluşumunu önlemeye katkı yapabilir. Bu gıdalar yüksek sıvı içerdikleri için günlük yeterli sıvı alımının tamamlanmasına da yardımcı olur.

Bazı gıdaları çok fazla tüketmemekte yarar var

Ispanak, pancar gibi sebzeler böbrek taşının tiplerinden biri olan oksalat açısından zengindir. Bu gıdaların aşırı tüketimi oksalat taşına zemin hazırlayabilir. Zira böbrek taşlarının yüzde 60 ila 75’i de kalsiyum oksalat içerir. Özellikle daha önce taş düşüren kişilerin buna dikkat etmeleri önemlidir.

C vitamini takviyesi almanıza gerek olmayabilir

Günümüzde ek vitamin alımı oldukça yaygın. Özellikle kış aylarında bir hekime danışmadan hastalıklardan korunmak için C vitamini alan kişilerle sık karşılaşıyoruz. Ancak C vitamini de oksalat oluşumuna zemin hazırlayabiliyor. Özellikle daha önce böbrek taşı tanısı alan hastaların bu konuya dikkat etmesi önemli.

Hayvansal proteini abartmamakta yarar var

Aşırı kırmızı et, tavuk eti ve balık eti tüketmek yani protein ağırlıklı beslenmek böbrek taşı oluşumuna zemin hazırlayabilir. Burada kişinin vücut ağırlığının her 1 kilosuna 1 gram olacak kadar et tüketmesi yeterli. Yani 80 kg birisi günde 80 gram kadar hayvansal protein tüketebilir. Bu aslında hayvansal proteinin faydalı yönlerini elde etmek için de oldukça yeterli bir miktardır.

Böbrek Taşı Oluşumu Nasıl Önlenir yazısı ilk önce Prof. Dr. Serdar Aykan üzerinde ortaya çıktı.

ESWL böbrek taşı hastalığında kullanılan bir sağlık teknolojisidir. Ses dalgalarıyla böbrek taşı kırma olarak özetlenebilir. ESWL’de hastaya girişimsel bir işlem yapılmaz. Vücut dışından ses dalgaları ile böbrek taş kırma işlemi yapılır ve parçalara ayrılır. Oldukça ufak hale gelen taş parçacıklarını hasta idrar yoluyla atar. Anestezisiz yapılan bu işlem ortalama 45 dakika sürer.

Taş Kırma İşlemi Öncesi Hazırlık

ESWL’de hastaya anestezi uygulanmaz. Bu yüzden ek özel bir hazırlık gerekmez. Şeker veya tansiyon ilacı kullanan hasta, ilaçlarını kullanmaya devam edebilir. Kan sulandırıcı ilaçların ise işlemden birkaç gün öncesi kesilmesi gerekir. Hastanın işlem sırasında ağrı hissetmemesi için ESWL öncesi ağrı kesici ilaçlar verilebilir.

Not: ESWL, taş hastalığı olan çocuk hastalarda da uygulanabilir. Hastanın yaşına göre anestezi gerekebilir.

Ses Dalgalarıyla Böbrek Taşı Kırma Nasıl Yapılır?

Ses dalgalarıyla böbrek taşı kırma işlemine başlamadan önce ilk olarak taşın tam konumu USG ile görüntülenir ve taşın olduğu noktaya odaklanılır. Ses dalgalarının taşa ulaşmasıyla birlikte hasta vücudunda bir titreşim hisseder ve “çıt” gibi sesler duyar. İşlem 30-45 dakikada tamamlanır. Taşın boyutu büyükse tek seans yeterli olmaz ve ek olarak 2 seans (en fazla) daha yapılabilir. Taşın idrar yoluyla atılması gerektiği için hastaya bol bol su içmesi iletilir.

ESWL Hangi Taşlara Uygulanır?

Taş hastalarının %90’ından fazlası ESWL yöntemi ile tedavi edilebilir. Bu sebeple taşın ses dalgaları ile kırılması taş hastalığının tedavisinde önemli bir yer tutar. Böbrek taşı 2 cm’den küçük olan hastalarda bu yönteme sıklıkla başvurulur.

Diğer Böbrek Taşı Tedavilerine Göre Avantajları

• PNL, URS ve RIRS yönteminde anestezi uygulanırken ESWL’de anesteziye gerek duyulmaz.
• PNL ve RIRS’de hastane yatışı gerekir, ESWL’de gerekmez.
• Cerrahi bir işlem değildir. Vücut dışından uygulanır.
• Özellikle uygun hastalarda küçük taşlara uygulanan ses dalgası ile böbrek taşı kırma yorumları genel olarak olumludur.

Diğer Yöntemlere Göre Dezavantajları

• Tek seansta işlem tamamlanmayabilir. Bu durumda maksimum 2 seans daha yapılır. Taşın sertliği veya büyüklüğünden dolayı tedavi tamamlanamadıysa diğer yöntemlere (PNL gibi) başvurulur.
• Diğer yöntemlerde büyük parçalar işlem sırasında alınır ve ufak parçaların idrarla atılması beklenir. Ancak ESWL’de taşın tüm parçaları idrarla atılır. Taş parçaları böbrekte veya üreterden aşağı inerken idrar yolunda kalabilir.

Not: ESWL en fazla 3 seans uygulanmalıdır.

ESWL Yapılmayacak Durumlar

• Gebelik
• Yüksek kanama riski olan kişilere
• İdrar yolu enfeksiyonu olanlara (Tedavi edilmemiş)
• Kontrol edilemeyen yüksek tansiyonu olanlar
• Karın içi damarlarda balonlaşması (Anevrizma) olanlar
• Çok şişman hastalar (cilt taş mesafesi 10 cm’den fazla olduğunda taş kırmanın başarısı düşer)
• İdrar yollarında tıkanıklık (Taş kırılsa dahi taş parçaları düşmez)
• Taşın çok sert olması
• 2 cm’den büyük taşlar
• Böbreğin alt tarafına yerleşen taşlar

Böbrek Taşı Tedavisinde ESWL’nin Rolü

ESWL, cerrahi bir işlem olmadığı ve hastaneye yatış gerektirmediği için birçok hastanın ilk tercihi olabiliyor. Biz de kliniğimizde küçük taşlarda ve uygun hastalarda ESWL uygulamasını değerlendiriyoruz. Ancak ESWL tamamen masum bir tedavi de değildir. Bu yüzden kesinlikle 3 seanstan fazla yapılmamalıdır. Taşın konumuna, büyüklüğüne ve sertliğine göre URS ve PNL tedavileri de uygulanabilir. Ayrıca son yıllarda yetenekli cerrahlar tarafından başarıyla uygulanan RIRS yöntemi de değerlendirilebilir.

ESWL Taş Kırma Sık Sorulan Sorular

Hasta ve hasta yakınları tarafından ESWL ile taş kırma işlemine dair sık sorulan soruları cevapladık.

Taş kırma için ESWL ilk alternatif midir?

ESWL, daha önce belirttiğimiz PNL, RIRS ve URS yöntemleriyle birlikte değerlendirilir. Cerrah, hasta öyküsünü ve taş özelliklerini göz önünde bulundurur. En doğru tedavi yöntemine karar verir. Taş 1 cm boyutlarındaysa, böbreğin alt kısmında değilse, daha önce ESWL uygulanmadıysa ve hastanın genel sağlık durumu da iyiyse ESWL ilk seçenek olarak belirtilebilir.

İşlemden sonra hastalar nelere dikkat etmelidir?

ESWL sonrası hastalar evine, işine, günlük hayatına dönebilir. Günlük bir saat yürüyüş yapmak ve 2 buçuk- 3 litre su içmek ise taşların dökülmesini kolaylaştıracaktır.

ESWL’den sonra sonda takılır mı?

Hayır, sonda takılmaz. ESWL, böbrek taşı tedavileri arasında işlem sonrası sonda takılmayan tek yöntemdir. Hasta işlemden sonra evine gidebilir.

Böbrek taşının kırılmama ihtimali var mı?

İstatistiklere göre ESWL, her on böbrek taşından yedisini kırma kapasitesine sahiptir. Ancak boyutu, konumu veya sertliği gereği bazı taşlar kırılamayabilir. Bazen de uygulayıcı yeterli tecrübeye sahip olmayabilir. ESWL uygulanan taşların ortalama yüzde onluk bir kısmı belirttiğimiz nedenlerle kırılamaz. Bazen de taş kırılır ancak tamamen toz haline gelemediği için idrar yolunda tıkalı kalır. Bu durumda URS dediğimiz operasyona ihtiyaç duyulur.

ESWL’den sonra tekrar ameliyat olmak gerekir mi?

ESWL işleminde böbrek taşı tam olarak kırılamazsa PNL veya RIRS yöntemine başvurulur. Taş kırılır ancak büyük parçalar idrar yolunda tıkalı kalırsa URS uygulanır. Ayrıca böbrek taşının her zaman yeniden oluşma ihtimali vardır. Bazı böbrekler sürekli taş üretmeye meyil eder. Belirttiğimiz yöntemlerden biriyle böbrek taşı tedavi edilse dahi, bir süre sonra vücudun taş üretme riski her zaman vardır. Böbrekte tekrar taş oluşmaması için beslenmeye ve su tüketimine dikkat etmek gerekir. Ayrıca, böbrekten çıkan taşın analizi yapılmalı ve taşın türüne göre hastaya diyet verilmelidir.

ESWL zararlı mıdır?

ESWL, tamamen masum bir uygulama değildir. Fazla uygulandığı takdirde hem böbrekte hem de böbreğin çevre dokularında hasara yol açabilir; kanama, pankreatit ve ürosepsis görülebilir. Bu yüzden ESWL en fazla üç kez uygulanmalıdır. ESWL uygulamasına karar verirken de hasta hikayesi ve taş özellikleri göz önünde bulundurulmalıdır.

ESWL acı verir mi?

Hayır. ESWL ciddi bir acı vermez. Hastanede yatış gerektirmez, anesteziye ihtiyaç duyulmaz. Hissedilen tek şey, dalgalar vücuttan geçerken duyulan hafif batmalardır. Bu özellikleriyle ESWL gerçekten önemli bir sağlık teknolojisidir. Hasta işlem sırasında ya da işlemden sonra ağrı hissederse ağrı kesicilere başvurulabilir.

ESWL ile taş kırma böbreğe zarar verir mi?

ESWL’nin böbreğe verdiği bir hasar yoktur veya çok azdır. Ancak biz bu az hasarın da olmasını istemeyiz. Çünkü böbrekteki her bir nefron kıymetlidir. Yapılan çalışmalar ESWL uygulamasının büyük taşlarda tercih edilmemesini bildirmektedir. Bunun nedeni, hem taşın kırılmaması ve birden çok seansa ihtiyaç duyulması hem de böbrekte hasar oluşması ve hipertansiyon riskinin ortaya çıkmasıdır. Bu nedenle EWSL 2 cm’e kadar olan böbrek taşlarında uygulanmalıdır. Ayrıca taşın konumuna da dikkat edilmelidir.

ESWL işlemini SGK karşılıyor mu?

Evet, SGK anlaşmalı hastane ve kliniklerde maliyetin önemli bir kısmını SGK karşılamaktadır.

Not: Bu içerik Üroloji Uzmanı Doç. Dr. Serdar Aykan tarafından yazılmıştır. Dr. Aykan ürolojik hastalıkların tanı ve tedavisi üzerine 20 yıldan uzun bir kariyere sahiptir. Randevu ve detaylı bilgi almak için telefon ve mail üzerinden kendisine ulaşabilirsiniz.

• Telefon: 0553 876 8 876
• Mail: drserdaraykan@gmail.com

Taş Kırma (ESWL) yazısı ilk önce Prof. Dr. Serdar Aykan üzerinde ortaya çıktı.

Rigid (sabit) üreteroskopi ile yapılan böbrek taşı tedavisi URS olarak adlandırılır.

Böbrek taşı tedavilerinin farklı alternatifleri mevcuttur. Daha önce PNL, RIRS ve ESWL tedavilerini incelemiştik. Taşın büyüklüğüne ve konumuna göre seçilen tedavi türü değişse de bu üç alternatif birbirinin yerine kullanılmaktadır. Bu yöntemlerle böbreğin içinde yer alan taş vücut dışına çıkarılır veya taşın idrarla atılması beklenir. Kimi zaman böbrek taşı kendiliğinden veya bir işlem sonucu böbrekten çıkar. Fakat şeklinden veya büyüklüğünden dolayı idrar kanalından aşağı inemez. İdrar yolunda sıkışıp kalır. Bu durumda başvurulan tedavi ise URS olur. URS’de hastanın vücudunda bir kesi yapılmaz. Hastanın idrar yolundan üreteroskop adı verilen bir cihazla girilir. Taş kırma aleti ile böbrek taşına müdahale edilir ve parçalara ayırılır. Büyük parçalar basket adı verilen ekipman yardımıyla işlem sırasında vücut dışına çıkarılır. Geride kalan toz haline gelmiş taşların ise idrar yoluyla atılması beklenir.

URS Nasıl Uygulanır?

URS ameliyathane ortamında ve sıklıkla genel anestezi altında yapılır. Rigid (sabit) bir üretereskop ile hastanın idrar yoluna girdikten sonra taşa ulaşılır. Bu noktada lazer veya pnömotik taş kırma ekipmanları ile böbrek taşı parçalara ayrılır. Ardından büyük taşlar basket adı verilen aletle vücut dışına çıkarılır. Küçük taşlar ise idrar yoluyla rahatlıkla atılır.

Taşın boyutuna ve sertliğine bağlı olarak işlem 30-60 dakika arasında sürer. Operasyonun sonunda ise üretere bir ucu böbrekte bir ucu mesanede olan double-j (DJ) adı verilen ince, plastik bir stent yerleştirilir. Bu stentin takılma nedeni farklılık gösterebilir. Taş üreter duvarlarına yapışıksa, işlem uzun sürmüşse, işlem esnasında üreterde hasar meydana gelmişse veya sadece tedbir amaçlı dj stent takılabilir. URS operasyonundan 1-6 hafta sonra ise sistoskopi eşliğinde stent çekilir. 2 aydan daha uzun bir süre vücutta kalmamasına mutlaka dikkat edilmelidir.

Kimlere Uygulanabilir

Böbrek taşı idrar kanalında yer alıyorsa ilk seçenek olarak URS tedavisine başvurulur. Böbrek taşları kimi zaman kendiliğinden hareket ederek böbreğin dışına çıkar ancak hacminden dolayı idrar yolunda tıkalı kalır. Ayrıca ESWL tedavisinin ardından da tam olarak parçalanamayan taş böbrekten çıktıktan sonra idrar yolunda sıkışabilir. Bu durumda da hastaya URS uygulanır.

Kimlere Uygulanmaz

Taş, böbrek odacıklarının içinde yer alıyorsa bu yönteme başvurulmaz. Aktif idrar yolu enfeksiyonu, ciddi kanama problemleri veya bacaklarında ortopedik bozukluğu olan hastalara uygulanmaz. Ayrıca işlem genel anestezi altında yapıldığı için anesteziye uygun olmayan hastalara uygulanamaz.

URS Avantajları

• Hastaya herhangi bir kesi yapılmaz. İşlem, idrar yolundan çok ince bir tel ile girilerek yapılır.
• Hastalar aynı gün içerisinde taburcu edilebilir.
• En fazla 2-3 gün içinde ise normal hayatlarına geri dönebilir.

URS Sonrası Hastaları Ne Bekler

İşlem sonrası hastalarda,

• İdrar yaparken yanma hissi
• İdrarla birlikte gelen az miktarda kan
• Sık ve acil olarak idrara çıkma ihtiyacı görülebilir. Bu şikayetler sıklıkla işlemden birkaç gün sonra kendiliğinden kaybolur.

İşlemden Sonra Hangi Durumlarda Doktorumu Aramalıyım?

• Düşmeyen 38.5 üstü ateş
• İdrar yaparken yanma hissi oluşumu normaldir. Ancak bu durum birkaç hafta içinde geçer ve hafif seyreder. Yanma şiddetliyse veya bir iki hafta içinde dahi geçmediyse
• İdrar yapamıyorsanız
• İdrarda çok miktarda kan varsa
• Yan ağrısı çekmeye devam ediyorsanız doktorunuzla iletişime geçmelisiniz.

RIRS ve URS arasında ne fark vardır?

RIRS ve URS birbirine oldukça benzeyen işlemlerdir. İki yöntemde de hastanın vücudunda bir delik açılmaz. İdrar deliğinden içeri girilir. URS’de rigid (sabit) bir üreteroskopi kullanılır. RIRS’da ise flexible (eğilebilen) üreteroskop kullanılır. RIRS işlemini URS’nin gelişmiş versiyonu olarak tanımlamak mümkündür. URS’de idrar kanalında bulunan taşlara müdahale edilir. RIRS ile böbreğin içinde bulunan taşları tedavi etmek mümkündür.

RIRS Hakkında Ayrıntılar İçin Tıklayınız

URS Sık Sorulan Sorular

Hasta ve hasta yakınları tarafından böbrek taşı tedavisinde URS’ye dair sık sorulan soruları cevapladık.

Böbrek taşı tedavisi için URS ilk alternatif midir?

Börek taşı, kendiliğinden veya bir işlem sonucu böbrekten çıkıp idrar yoluna girer. Taşların çoğu üreterde takılmadan vücut dışına çıkar. Ancak kimi zaman böbrek taşı, üreterde takılıp kalabilir. Bu durumda URS ameliyatı ilk tercihimizdir. Yani, böbreğin içinde olmayıp idrar yolunda bulunan taşlarda ilk alternatif URS’dir.

İşlemden sonra hastalar nelere dikkat etmelidir?

İşlem sırasında her şey yolunda gittiyse URS ameliyatından 4-5 saat sonra hastanın sondası çıkarılır. Normal yolla idrara çıkması kontrol edilir. Ardından taburculuk işlemi yapılır. Genel sağlık durumuna göre hastalarımız ameliyatın yapıldığı akşam ya da bir sonraki günün sabahı taburcu edilir.

Eve dönüşte hastalarımız günlük yaşamlarına devam edebilir. Bol su içmeleri ve diyetlerine dikkat etmeleri yeterlidir. İşlemden sonraki bir iki gün idrarda yanma, az miktarda kan, çabucak tuvalete gitme gibi durumlar olabilir. Bunlar normaldir. Bu süre zarfında hastalarımız evde istirahat edebilir.

URS sırasında hastaya double-j kateter takılmış olabilir. Bu katater işlemden 1-6 hafta sonra sistoskopi eşliğinde çekilir.

Rigid Üreteroskopi (URS)’den sonra sonda takılır mı?

Evet. URS ameliyatı sonrası sonda takılır. Hastanın idrarını kolay yapması sağlanır. Çıkan idrar ve taş parçacıkları izlenir. 4-5 saat içinde sonda çıkarılır.

URS ameliyatında böbrek taşının kırılmama ihtimali var mı?

URS işlemi idrar kanalında takılı kalan taşlara uygulanır. Bu taşlar, ya böbrekten kendi çıkabilecek kadar küçüktür ya da ESWL, PNL gibi işlemlerin ardından büyük bir taşın vücuttan çıkamayan küçük parçalarıdır. Yani, URS ameliyatında genellikle küçük taşlara müdahale ederiz.  Bu nedenle böbrek taşının kırılmama riski oldukça düşüktür.

URS ameliyatında böbrek taşını lazer yardımıyla kırıyoruz. Burada iki alternatif söz konusudur. Ya cerrah tüm taşı un ufak eder ve idrarla birlikte tüm parçaların dışarı çıkmasını bekler ya da idrar deliğinden geçebilecek olan büyük parçaları basket dediğimiz aletle işlem sırasında vücut dışına çıkarır. Geride kalan az miktarda kırıntının ise yine idrarla dışarı çıkması beklenir.

Taş tamamen kırıntı halini getirilemediyse yine idrar yolunun bir noktasında kalma riski taşır. Bu da hastaya sorun çıkarır. Nihayetinde ikinci bir işlem kaçınılmaz olur. Biz, işlem sırasında mümkün olan tüm taşları vücut dışına çıkarmayı ve içerde daha az miktarda taş kırıntısı bırakmayı tercih ediyoruz. Bu sayede oldukça iyi sonuçlar elde ediyoruz.

URS’den sonra tekrar ameliyat olmak gerekir mi?

Bir üst soruda belirttiğimiz gibi işlem sonrası vücutta taş kaldıysa ve hasta bu taşları idrarla atamadıysa ikinci bir ameliyat gerekebilir. Taşından kurtulamayan hastanın şikayetleri devam eder, hatta artar. Bu durumda, ikinci bir ameliyat kaçınılmaz olur.

URS ameliyatı acı verir mi?

İşlem genel anestezi altında yapılır. Bu sayede hasta işlem sırasında bir ağrı duymaz. Ameliyat sonrası idrar yaparken ağrı söz konusu olabilir. Bunun nedeni idrar yoluna müdahale edilmesi ve taş kırıntılarının idrar yoluyla dökülmeye devam etmesidir.

Rigid Üreteroskopi (URS) böbreğe zarar verir mi?

URS ameliyatında böbrekten çıkıp idrar yolunda takılan taşlara müdahale edilir. Yani, böbreğe ya hiç müdahale edilmez ya da çok az edilir. Bu nedenle böbreğe zarar verme riski söz konusu değildir. Ancak, her tıbbi müdahale gibi URS de çeşitli risklere sahiptir. Bunlardan en önemlisi idrar yoluna hasar vermektedir. Üreterin dar olması, taşın yapısı, eski aletlerle çalışması, hekimin yeterince tecrübe sahibi olmaması bu riski artırır. Üreterin zarar gördüğü durumlarda hasarın boyutu önemlidir. Geçici bir stentle kendiliğinden iyileşme sağlanabileceği gibi ilave bir ameliyat da gerekli olabilir. Tecrübeli hekimler tarafından donanımlı merkezlerde yapılan URS işleminde bu riskler minimize edilir.

URS ameliyatı çocuklara uygulanabilir mi?

Çocukların idrar kanalları ve böbrekleri yetişkinlere göre daha incedir. Öyle ki kimi zaman bebeklerin idrar yolunda dahi taş görülebilir. Bu taş küçük böbreklerine hasar verebilir. Bu durumda daha ince üreteroskopla işlemi yapmak gerekir. Tecrübeli ürologlar tarafından donanımlı merkezlerde güvenle uygulanabilir.

URS ameliyatının cinsel hayata bir etkisi var mıdır?

Diğer böbrek taşı tedavileri gibi URS ameliyatının da cinsel hayata herhangi bir olumsuz etkisi yoktur. URS, hem kadın hem erkek hastalarda güvenle uygulanabilen bir tedavidir.

URS işlemini SGK karşılıyor mu?

Evet, SGK anlaşmalı hastane ve kliniklerde maliyetin önemli bir kısmını SGK karşılamaktadır.

Üreteroskopi URS yazısı ilk önce Prof. Dr. Serdar Aykan üzerinde ortaya çıktı.

PNL Nedir ? Perkütan Nefrolitotomi (PNL) ameliyatı böbrek taşı tedavi seçenekleri arasında en çok kullanılan yöntemdir. Genellikle 2 cm’den büyük taşlarda sırttan yaklaşık 1cm’ lik kesiden yapılan endoskopik (kapalı) bir böbrek taşı ameliyatıdır.

Böbrek taşı ameliyatı yani PNL ameliyatının avantajı; ufak bir kesiden yapılmasından dolayı açık ameliyata kıyasla hastanın hastanede yatış süresini ve iyileşme süresini önemli derecede azaltmasıdır. Bu yöntem ile hastalar bir gün içerisinde ayağa kalkıp, en fazla birkaç gün içerisinde de normal hayatlarına dönebilmektedir.

İşlem Öncesi Hazırlık Nasıl Olmalı?

• Operasyon anestezi altınca yapılacağı için anestezi hekimi muayenesi, laboratuvar testleri, akciğer filmi ve EKG istenir.
• Ameliyat öncesi idrarda enfeksiyon olup olmadığına bakılır. Vücutta bir enfeksiyon varsa ameliyat öncesi tedavi edilir.
• Aspirin ve diğer kan sulandırıcı ilaçlar operasyondan 7 gün önce bırakılır.
• Operasyondan 6 saat önce yeme-içme kesilir.

Perkütan Nefrolitotomi (PNL) Nasıl Uygulanır?

Perkütan Nefrolitotomi (PNL) ameliyatında cerrah, radyolojik incelemede konumunu tespit ettiği taşa bir iğne yardımıyla ulaşır. Bunun için hastanın sırt bölgesinden yaklaşık 10 mm çapında bir delik açılır. Bu delikten nefroskop adı verilen bir alet yardımıyla böbrek taşına ulaşılır. Taş parçalara ayrılarak vücut dışına çıkarılır. Tüm taşlar temizlendikten sonra hastaya bir ucu böbrekte bir ucu da vücut dışında olan bir hortum (nefrostomi) takılır. Bu hortum hasta taburcu olmadan çıkarılır. İşlem süresi taşın büyüklüğüne göre değişebilmekle birlikte maksimum 2 saat sürer.

Hangi Taşlara Uygulanabilir?

Böbrek taşının 2 cm’den büyük olduğu durumlarda en sık tercih ettiğimiz yöntem PNL’dir. Belirttiğimiz gibi PNL cerrahi bir girişimdir ve hastanın sırt kısmından küçük de olsa bir delik açılarak uygulanır. Yıllar içinde gelişen teknoloji bize PNL yerine birçok farklı tedavi alternatifi sundu. Ancak bu alternatifler çok büyük oranda küçük böbrek taşları için geçerlidir:

• ESWL teknolojisi ile 2 cm’den daha küçük böbrek taşları vücut dışından şok dalgaları ile kırılabilir.
• URS yönteminde de 2 cm altı taşlara vücutta bir kesi açmadan idrar deliğinden girilerek başarıyla müdahale edilebilir.
• RIRS yöntemi ise büyük taşlarda PNL’ye kısmen alternatif olabilmektedir. URS’de olduğu gibi idrar deliğinden girilerek taşa ulaşılır. İşlem eğilebilen üretereskop ile gerçekleştirilir. Lazer yardımıyla kırılan taşlar basket ile vücut dışına çıkarılır. Tecrübeli cerrahlar tarafından 3 cm’ye kadar olan taşlarda uygulanabilmektedir.

Diğer Yöntemlere Göre Avantajları

• Her boyut böbrek taşına uygulanabilir. Taşın büyüklüğü bir sorun oluşturmaz.
• Tek seansta işlem tamamlanır. Çok nadir olarak ikinci bir operasyona başvurulur.
• PNL ile taş tedavisinde başarı oranı %90’dan yüksektir. ESWL’nin aksine taşın kırılarak idrar yoluyla atılması beklenmediği için operasyon sonrası taşsız bir böbrek mümkündür.
• Kırılması güç olan sert taşlara uygulanabilir.
• Kendi içinde alternatifleri mevcuttur. Böbrek taşının boyutuna göre daha küçük nefroskop kullanılması mümkündür. Bu şekilde daha hızlı iyileşme sağlanır ve vücutta açılan delik de çok daha küçük olur.

Ameliyatta böbreğe açılan yolun genişliğine göre PNL ameliyatının 4 tipi bulunur:

• Mikro PNL (2 mm genişletme)
• Ultra-mini PNL (4 mm genişletme)
• Mini PNL (5-7 mm genişletme)
• Standart PNL (8-10 mm genişletme)

PNL ‘nin Diğer Yöntemlere Göre Dezavantajları

PNL uzun yıllardır başvurulan ve güvenle uygulanan bir yöntemdir. Tek dezavantajı ise hastanın sırtından bir delik açarak böbreğe ve taşa ulaşılmasıdır. Bu da işlem sırasında kanama ve enfeksiyon riskini diğer böbrek taşı tedavi yöntemlerinin daha üstüne çeker. Gelecek yıllarda büyük taşların tedavisi için RIRS yöntemine daha sık başvurulacağı düşünülmektedir.

PNL Sonrası Hastaları Ne Bekler?

Ameliyattan sonra hastaya idrar sondası ve nefrostomi tüpü takılır. Hastanın ameliyat sonrası ilk saatlerde ağrısı olabilir. 1 gün sonra sonda çıkarılır. 2-3 günlük bir yatışın ardından nefrostomi tüpü çekilen hasta sağlıklı bir şekilde taşsız bir böbrekle taburcu edilir. Mini PNL ve Mikro PNL’de yatış süresi kısalacaktır.

Eve çıktıktan sonra bol su tüketimi önerilir. Çok ufak kırıntı boyutundaki taşların idrar yolundan düşmeye devam ettiği görülebilir. Bu kırıntılar idrar yolundan çıkarken hastaya bazen acı ve tıkanma hissi verebilir. Bu durum eve çıktıktan sonraki ilk günlerde normaldir. Ancak hasta durumundan endişeleniyor, kendisini iyi hissetmiyorsa mutlaka hekimine ulaşmalıdır. Ayrıca ateş ve bulantı söz konusuysa da mutlaka doktor ile iletişimde olunmalıdır.

PNL için Sık Sorulan Sorular

Hasta ve hasta yakınları tarafından böbrek taşı tedavisinde PNL’ye dair sık sorulan soruları cevapladık.

Kapalı böbrek taşı ameliyatı ve perkütan nefrolitotomi(PNL) aynı işlem midir?

Günümüzde böbrek taşının açık cerrahiyle tedavisi neredeyse tamamen terk edilmiştir. Yapılan bütün tedaviler kapalı cerrahi ile gerçekleştirilmektedir. Bu sebeple hekiminiz “böbrek taşınızı kapalı cerrahi ile çıkaracağız” dediğinde “kapalı ama hangi yöntemle” diye sorabilirsiniz.

Böbrek taşını tedavi etmek için perkütan nefrolitotomi ilk alternatif midir?

Böbrek taşı 2 cm’den büyükse PNL değerlendirilebilecek iki alternatif işlemden biridir. Daha önce de bahsettiğimiz gibi böbrek taşı tedavisinin farklı alternatifleri mevcuttur.  Küçük taşlarda ESWL’yi, böbrekten çıkıp kanalda takılmış taşlarda ise URS’yi sıklıkla uygularız. Ancak böbreğin içinde yer alan büyük taşlarının tedavisinde PNL’ye başvururuz. Ek olarak RIRS dediğimiz idrar yolundan girerek yapılan işlem de bu tür büyük taşların tedavisi için bir seçenektir. Ancak 2-3 cm’den daha büyük taşlar şu an için RIRS ile tedavi edilememektedir. Karşımıza çıkan daha büyük taşlarda PNL tek alternatiftir. Literatürde çok daha büyük böbrek taşlarıyla karşılaşılmıştır. Tarihte karşılaşılan ve Guinness Dünya Rekorlar kitabına da giren en büyük böbrek taşının boyutu ise tam 13 cm’dir.

PNL’den sonra hastaya sonda takılır mı?

Evet takılır. Sondayla birlikte nefrostomi tüpüne de başvurulur. Nefrostominin bir ucu böbrekte PNL yapılan yere takılır diğer ucu ise dışarı verilir. Böylece kalan taş parçaları böbrekten atılır. Ayrıca kanama ve enfeksiyon riski takip edilir. İşlemden bir gün sonra nefrostomi çekilir. Öncesinde ise böbrekte taş kalıp kalmadığı kontrol edilir. İkinci günde de hastanın sondası çekilir. Her şey yolundaysa taburculuk işlemi yapılır.

İşlemden sonra hastalar nelere dikkat etmelidir?

Hastamız, işlemden ortalama iki gün sonra nefrostomisi ve sondası çekilerek taburcu edilir. Evde üç dört gün istirahat etmesi belirtilir. Küçük taş kırıntıları idrarla çıkmaya devam eder. Bu yüzden idrarda tıkanma ve böbrekte ağrı hissi duyulabilir. Bu normal bir durumdur ve geçicidir.

Hastanın bu dönemde bol sıvı tüketmesi, ağır kaldırmaması, uzun yolculuklara çıkmaması, fiziksel antrenman yapmaması önerilir. Ameliyattan ortalama 10 gün sonra hasta normal yaşamına tamamen dönebilir. Bulantı, kusma, ateş, hiç idrar yapamama, aşırı ağrı söz konusu olursa üroloji uzmanıyla iletişime geçilmelidir.

Böbrek taşının kırılmama ihtimali var mı?

PNL, böbrek taşını kırmada yüksek bir başarı oranına sahiptir. Literatürde bu oran yüzde doksan olarak belirtilmektedir. Cilt dokusunu delerek doğrudan taşa müdahale edildiği için böbrek taşı tedavisinde oldukça etkili bir metottur. Biz de kliniğimizde perkütan nefrolitotomi uygulandığımız hastalarda oldukça tatmin edici sonuçlar görüyoruz.

Küçük böbrek taşlarına PNL uygulanır mı?

Evet. 1-2 cm arası taşlara Mini PNL ve Mikro PNL işlemleri uygulanabilir. Buradaki önemli olan bu işlemlerde hastanın vücudunda açılan deliğin çok daha küçük olması ve küçük nefroskop ve aletlerle tedavinin yapılmasıdır. Bu şekilde hastanın kanama ve enfeksiyon riski daha da azalır ve hastanede kalma süresi de azalır. Ayrıca işlemden sonra nefrostomi takılmasına da gerek duyulmayabilir.

PNL’den sonra tekrar ameliyat olmak gerekir mi?

Çok taşlı böbreklerde tek bir ameliyatta tüm taşlar temizlenemeyebilir. Bu sebeple nadir de olsa ilk işlemden 2 gün sonra ikinci bir PNL operasyonuna gerek duyulabilir.

Perkütan nefrolitotomi işlemi acı verir mi?

İşlem genel anestezi altında yapılır. Bu sayede işlem sırasında bir ağrı söz konusu olmaz. Ameliyattan sonra idrar yaparken ağrı, sızı söz konusu olabilir. Bunun nedeni hastanın vücudunda küçük de olsa bir delik açılması ve taş kırıntılarının idrar yoluyla dökülmeye devam etmesidir.

Perkütan nefrolitotomi ile taş kırma böbreğe zarar verir mi?

Operasyon, hastanın sırtından bir iğne ile böbreğe ulaşarak yapılır. İşlemin en önemli dezavantajı da böbreğe vücut dışından bir iğne sokulmasıdır.  Bu da böbrekte kanamaya ve enfeksiyona neden olabilir. Nihayetinde de böbreğe hasar verebilir. Bu oran yüzde bir civarındadır. Bu sebeple RIRS yöntemi büyük taşların (2-3 cm) tedavisinde başvurulan bir diğer tedavi olmuştur. RIRS, bugün için sınırlı sayıda merkez ve hekim tarafından uygulanmaktadır. Ancak hızla yaygınlaşacağı düşünülmektedir. Biz de kliniğimizde bu yöntemi doğru hastalarda uygulayarak oldukça başarılı sonuçlar elde ediyoruz.

PNL işlemini SGK karşılıyor mu?

Evet, SGK anlaşmalı hastane ve kliniklerde maliyetin önemli bir kısmını SGK karşılamaktadır.

Not: Bu içerik Üroloji Uzmanı Doç. Dr. Serdar Aykan tarafından yazılmıştır. Dr. Aykan ürolojik hastalıkların tanı ve tedavisi üzerine 20 yıldan uzun bir kariyere sahiptir. Randevu ve detaylı bilgi almak için telefon ve mail üzerinden kendisine ulaşabilirsiniz.

• Telefon: 0553 876 8 876
• Mail: drserdaraykan@gmail.com

Perkütan Nefrolitotomi (PNL) yazısı ilk önce Prof. Dr. Serdar Aykan üzerinde ortaya çıktı.